Hiến kế kiềm chế lạm phát (Kỳ I): Đi tìm nguyên nhân thực sự gây lạm phát

Theo quan điểm của TS HIếu, với lạm phát năm 2007 do Bộ KH - ĐT công bố ở mức 12,63%, thêm vào đó tình hình thực tế hai tháng đầu năm cho thấy, lạm phát cao có thể sẽ tiếp tục trong năm 2008 và cần thiết có những giải pháp tương thích để kiềm chế.

Theo quan điểm phổ biến hiện nay, các nguyên nhân chính của lạm phát được kể đến: i) giá lương thực, thực phẩm, giá nguyên liệu nhập khẩu đặc biệt là giá xăng dầu thế giới tăng cao; ii) tăng cung mua ngoại tệ dẫn đến tình trạng thừa tiền trong lưu thông; iii) dịch cúm gia cầm và thời tiết khắc nghiệt làm giảm sản lượng nông nghiệp gây thiếu hụt cung hàng hoá, do vậy làm tăng giá hàng hoá đặc biệt là lương thực, thực phẩm.

Theo số liệu thống kê, sự tăng giá hàng hoá lương thực, thực phẩm và dịch vụ ăn uống chiếm 68,6 % tổng mức tăng giá chung hay lạm phát. Đây là cơ sở để nhiều nhà kinh tế kết luận, thủ phạm chính gây nên lạm phát là tăng giá lượng thực và thực phẩm. Với giả định kết luậån này đúng thì hai vấn đề nhất thiết phải đặt ra là:

i) Tại sao ở hàng loạt nước như Thái Lan, Trung Quốc, Singapore đều có các vấn đề tương tự như Việt Nam lại không lạm phát cao? Không thể phủ nhận thực tế là tỷ lệ nhập khẩu ở Việt Nam cao hơn nhiều so với tỷ trọng nhập khẩu nguyên liệu của các quốc gia kể trên. Do vậy tăng giá nguyên liệu trên thị trường thế giới sẽ dẫn đến nhập khẩu lạm phát của nền kinh tế Việt Nam cao hơn. Điều này hàm ý rằng lạm phát ở Việt Nam có thể cao hơn các quốc gia có điều kiện tương tự như Việt Nam nhưng nhập khẩu ít hơn. Tuy nhiên, nếu cho rằng, tăng giá nguyên liệu, đặc biệt là giá lương thực thực phẩm là nguyên nhân chính dẫn đến lạm phát cao ở nước ta là không đủ sức thuyết phục. Vì rằng, trên thực tế, nhiều nước có mức độ nhập khẩu tương tự nhau, đặc biệt là nhập khẩu xăng dầu đã có tỷ trọng lạm phát rất khác nhau, thậm chí là mức nhập khẩu nhiều hơn có tỷ lệ lạm phát thấp hơn. Về mặt lí thuyết cũng xác nhận, mối quan hệ giữa tỷ trọng nhập khẩu hàng hoá và lạm phát của mỗi quốc gia không phải bao giờ cũng tỷ lệ thuận, nghĩa là không nhất thiết tỷ trọng nhập khẩu cao sẽ lạm phát cao trong điều kiện giá nguyên liệu tăng. Cũng cần chú ý rằng, nếu tăng giá lương thực và thực phẩm là nguyên nhân chính gây nên lạm phát, thì vấn đề lạm phát cần phải được xem xét trên một cơ sở khác. Bởi lẽ trong tương lai gần, giá lương thực thực phẩm vẫn tiếp tục tăng không chỉ do tình trạng môi trường khắc nghiệt hơn mà còn do xác lập lại vị trí mới của ngành nông nghiệp trong nền kinh tế toàn cầu.

ii) Giải pháp thắt chặt tiền tệ chưa thể coi là hiệu quả. Bởi lẽ thắt chặt tiền tệ sẽ làm cho thiếu hụt cung tiền vốn đã rất căng thẳng, làm đình đốn quan hệ tín dụng, đặc biệt đối với các DN dân doanh và khu vực nông thôn, lãi suất tăng, gây áp lực mạnh đối với khu vực chủ yếu tạo ra tăng trưởng, làm tăng chi phí đầu tư, suy giảm xuất khẩu và tăng trưởng, do vậy sẽ tạo ra áp lực lạm phát lớn hơn. Trên thực tế, lãi suất qua đêm ở thị trường liên ngân hàng đã ở mức 30%/ năm, lãi suất huy động tiền gửi ở mức phổ biến 12%, nhiều ngân hàng đã huy động ở mức cao hơn rất nhiều... Thực tế này đã gây nên tình trạng thiếu nghiêm trọng vốn sản xuất kinh doanh đặc biệt đối với DNNVV và khu vực nông thôn. Hàng loạt hộ nông dân không thể khôi phục sản xuất vì không thể vay được tiền từ ngân hàng cho dù họ chấp nhận lãi suất cao. Mặt khác, lãi suất cao sẽ làm cho chi phí đầu tư tăng lên. Nhiều nhà kinh tế xác nhận rằng, việc tăng lãi suất đã làm tăng ít nhất 4-5% chi phí đầu tư đối với bộ phận chủ yếu tạo ra tăng trưởng của nền kinh tế. Cộng dồn cả hai yếu tố, thiếu vốn kinh doanh và tăng chi phí đầu tư rõ ràng sẽ làm giảm tăng trưởng, do vậy lạm phát sẽ tăng.

Như vậy theo phân tích của chúng tôi, chính sách thắt chặt tiền tệ vừa làm cho cung và cầu tiền tăng vừa làm gia tăng sự mất cân đối cung cầu tiền, do vậy có thể tạo ra áp lực tăng giá trong toàn bộ hệ thống của nền kinh tế. Thực tế này gợi mở rằng, cần phải nhìn nhận lại các nguyên nhân thực sự gây nên lạm phát cũng như các giải pháp chống lạm phát hiệu quả. Cố nhiên, điều này không có nghĩa là, chúng tôi phủ nhận tăng giá lương thực thực phẩm, giá nguyên liệu nhậåp khẩu, tăng cung tiền do mua một khối lượng lớn ngoại tệ dự trữ, thiên tai, bệnh dịch... là các nguyên nhân quan trọng gây nên lạm phát hiện nay.

(Kỳ II: TTCK và thị trường bất động sản - mối liên hệ mật thiết tới lạm phát).